معرفی صندوق ضمانت سپردهها
صندوق ضمانت سپردهها در سال 1392 بر اساس مادهی 95 برنامهی پنج سالهی پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران تأسیس شد.
مأموریت صندوق:
صندوق ضمانت سپردهها با مأموریت صیانت از حقوق سپردهگذاران، تقویت اعتماد عمومی به نظام بانکی و کمک به حفظ ثبات و سلامت نظام مالی کشور، در چارچوب قوانین و مقررات، از سپردههای مشمول ضمانت حمایت میکند و در ایفای نقش خود در نظام ضمانت سپردهها و فرآیند گزیر مؤسسات اعتباری، اقدامات لازم را به عمل میآورد.
صندوق همچنین با بهرهگیری از ظرفیتهای تخصصی و حرفهای خود، در مدیریت و تعیین تکلیف داراییها و تعهدات مؤسسات اعتباری در فرآیند گزیر و کاهش هزینههای ناشی از بحرانهای بانکی نقشآفرینی میکند.
در کنار این مأموریت، شرکت مدیریت داراییهای شبکهی بانکی بهعنوان بازوی تخصصی صندوق، مأموریت مستقلی در زمینه مدیریت، ساماندهی، ارزشآفرینی و تعیین تکلیف داراییهای مازاد و غیرمرتبط شبکهی بانکی بر عهده دارد.
ضمانت سپردهها: صیانت از حقوق سپردهگذاران و حمایت از سپردههای مشمول ضمانت در چارچوب قوانین و مقررات.
گزیر مؤسسات اعتباری: مشارکت در فرآیند گزیر با هدف حلوفصل مؤسسات اعتباری، حمایت از سپردهگذاران و کاهش آثار و هزینههای بحران بر نظام مالی.
مدیریت داراییهای شبکهی بانکی: ایجاد ظرفیت تخصصی برای مدیریت، ساماندهی، ارزشآفرینی و تعیین تکلیف داراییهای مازاد و غیرمرتبط شبکهی بانکی.
وظایف و اختیارات صندوق:
وظایف و اختیارات صندوق عبارتاند از:
الف- ضمانت سپردههای هر شخص اعم از ریالی و ارزی در هر مؤسسهی اعتباری.
تبصره- سقف تضمین حداقل هر دو سال یکبار با پیشنهاد بانک مرکزی به تصویب هیئت عالی میرسد.
ب- دریافت «حقعضویت» از مؤسسات اعتباری.
پ- پرداخت سپردههای تضمین شده پس از اعلام هیئت عالی.
ت- سرمایهگذاری منابع آزاد در ابزارهای کمخطر و نقدشونده از قبیل اوراق مالی منتشر یا ضمانتشده توسط بانک مرکزی یا دولت در چارچوب مصوبات هیئت عالی.
ث- تأسیس شرکت مدیریت داراییهای شبکهی بانکی، مؤسسه اعتباری انتقالی و سایر نهادهای مرتبط و مورد نیاز برای اجرای فرآیند گزیر با رعایت قوانین و مقررات.
ج- مدیریت فرآیند گزیر مؤسسات اعتباری.
چ- اعمال اختیارات و وظایف هیئت سرپرستی موقت در مورد مؤسسات اعتباری که وارد فرآیند گزیر میشوند.
ح- اعمال حقوق و اختیارات مالکانهی سهام مازاد و انجام امور مرتبط با آن در چارچوب قانون برنامهی پنجسالهی هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران.
خ- افتتاح حساب سپرده در مؤسسات اعتباری در حال گزیر به منظور استیفای حقوق صندوق در قبال بازپرداخت سپردههای تضمین شده.
د- پیگیری توقیف داراییهای مؤسسات اعتباری در حال گزیر.
ذ- پیگیری وصول وجوه ناشی از اعمال جرایم نقدی علیه اشخاص تحت نظارت موضوع مادهی (65) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا سایر قوانین.
ر- دریافت اعتبار از بانک مرکزی با پیشنهاد هیئت امنای صندوق و تأیید هیئت عالی، بهمنظور تأمین بخشی از منابع مالی صندوق به صورت تسهیلات (اعتبار).
محل تأمین منابع برای ایفای تعهدات:
حق عضویتهای بانکها و مؤسسات اعتباری
سود سرمایهگذاریها
اخذ تسهیلات از بانک مرکزی در صورت موافقت هیئئت عامل بانک و تصویب هیأت وزیران
بانک مرکزی در صورت عدم تکافوی منابع صندوق برای ایفای تعهدات میتواند پس از تأیید هیئت عامل بانک مرکزی و تصویب هیئت وزیران، بخشی از منابع مالی مورد نیاز صندوق را به صورت تسهیلات تأمین نماید.
ارکان صندوق:
ارکان صندوق عبارتاند از:
الف- هیئت امنا
ب- هیئت مدیره
پ- مدیرعامل
ت- بازرس قانونی
هیئت امنا:
اعضای هیئت عالی بانک مرکزی که واجد حق رأی هستند، بهعنوان اعضای هیئت امنای صندوق تعیین شدهاند.
هیئت امنای صندوق برای رسیدگی به گزارشات هیئت مدیره پیرامون انجام وظایف و اعمال اختیارات صندوق و سایر مواردی که بررسی و تصویب آنها در صلاحیت هیئت امنا است، در هر سال حداقل یکبار تشکیل جلسه میدهد.
هیئت مدیره:
هیئت مدیره بهمنظور ادارهی امور صندوق در چارچوب مفاد اساسنامه و مصوبات هیئت امنا، از یک نفر رییس، چهار نفر عضو اصلی و دو نفر عضو علیالبدل تشکیل میشود. اعضای هیئت مدیره، با پیشنهاد رییس هیئت امنا و تصویب هیئت امنا و با حکم رییس هیئت امنا، به مدت پنج سال منصوب میشوند.
هیئت مدیره در اولین جلسه از بین اعضای خود یک نفر را به عنوان رییس هیئت مدیره انتخاب و برای صدور حکم به رییس هیئت امنا اعلام مینماید.
اعضای هیئت مدیره باید از میان افراد صاحبنظر و با تجربه در امور پولی، بانکی، اقتصادی، حقوقی، مالی و برنامهریزی با حداقل ده سال سابقه کار مرتبط و حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی مرتبط انتخاب شوند.
اعضای هیئت مدیرهی صندق ضمانت سپردهها عبارتاند از:
محسن پورکیانی، رییس هیئت مدیره
عارف نوروزی، عضو هیئت مدیره و مدیرعامل
حسن جباری، عضو هیئت مدیره
مجتبی یوسفی دیندارلو، عضو هیئت مدیره
لقمان پاکروان، عضو هیئت مدیره
مدیرعامل:
مدیرعامل بهعنوان بالاترین مقام اجرایی و اداری صندوق، از میان اعضای هیئت مدیره، به پیشنهاد هیئت مذکور و با تأیید و حکم رییس هیئت امنا به مدت پنج سال تعیین میشود.
بازرس قانونی:
وظایف بازرس قانونی بر عهدهی سازمان حسابرسی است که باید گزارشات خود را به هیئت امنا ارایه نماید.
توضیحاتی پیرامون نقش صندوق ضمانت سپردهها
بانكها با جذب منابع پولی درقالب سپرده از یك سو و تزریق منابع پولی به اقتصاد از طریق ارایهی تسهیلات از سوی دیگر در سیستم اقتصادی وارد میشوند و بهطور طبیعی در معرض نوسانها و بحرانهای اقتصادی نیز قرار خواهند گرفت. بنابراین همیشه این احتمال وجود خواهد داشت كه بانكها در مسیر فعالیت خود با چالشهایی مواجه شوند و این مسئله همواره ریسك عدم توانایی بانكها در بازپرداخت سپردهی سپردهگذاران بهویژه درهنگام ورشكستگی را به دنبال خواهد داشت.
علاوه بر این، در صورت سوءمدیریت مؤسسهی اعتباری و بانکها نیز خطرات احتمالی ایجاد شده سپرده گذاران را تهدید مینماید. در چنین شرایطی تعریف سازوكاری در نظامهای بانكی برای كمك به پیشگیری از قرار گرفتن بانكها و مؤسسات اعتباری در معرض ورشكستگی و همچنین تضمین بازپرداخت سپردههای مردمی در صورت ورشكستگی و عدم توانایی بانك در پرداخت سپردهها ضروری است. این سازوكار در اكثر كشورهای جهان در قالب تشكیل نهادهایی نظیر صندوق، تعاونی و یا آژانسهای بیمه و یا ضمانت سپرده شكل گرفته است.
صندوقهای ضمانت سپردهها با حفاظت از نظام مالی در برابر پدیدهی هجوم بانکی (Bank Run) اطمینانبخشی از وجود امنیت و قابلیت نقدشوندگی سپردههای سپردهگذاران خرد موجب تحکیم و استمرار ثبات مالی در کشور را فراهم میآورند، که این مهم هدف اصلی سیاستهای عمومی ایجاد نظام ضمانت سپردهها است. این نهادها از طریق دریافت حق عضویت از بانكها و مؤسسات اعتباری، خدمات متعددی را به منظور پیشگیری از قرارگرفتن بانكها در معرض ورشكستگی، ضمانت سپردهها و بازپرداخت سپردهها تا سقفی مشخص در صورت ورشكستگی بانك ارایه میدهند. این نهاد با در اختیار داشتن ابزار کنترلی کافی همچون اعمال جریمه و محدود کردن فعالیت مؤسسهی خاطی از یک سو و تجهیز منابع مالی لازم جهت بازپرداخت سپردههای مردمی مؤسسهی ورشکسته از سوی دیگر، در نقش ناظر و ضابط قدرتمند قوانین مالی ایفای وظیفه نموده و موجب ایجاد، توسعه و استحکام شبکهی امن مالی در کشور میشوند. لازم به تأکید است که، یک نظام ضمانت سپرده به تنهایی نمیتواند از نظام بانکی محافظت نماید. سایر اجزا، همانند نظام قانونگذاری و نظارت بانکی قوی و یک حامی مالی در قامت آخرین اعتباردهنده (نقش مؤثر بانک مرکزی) بهعنوان اضلاع یک مثلث که همکاریهای تنگاتنگی با یکدیگر دارند، نیز مورد نیاز است.
در ایران از سالهای دور مطالعات بسیاری در بانك مركزی در خصوص تشكیل یك نهاد پرقدرت در نظام بانكی در جهت ضمانت سپردهها انجام گرفته كه منجر به تدوین مادهی 95 قانون برنامهی پنجسالهی پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب 1389؛ شده است. به موجب این قانون، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مجاز به ایجاد صندوق ضمانت سپردهها به منظور تضمین بازپرداخت وجوه متعلق به سپردهگذاران بانكها و سایر مؤسسات اعتباری در صورت ورشكستگی است.
